سوربیتول چیست و کاربردهای آن کدامند ؟

کاربرد سوربیتول

کاربرد سوربیتول چیست ؟ و موارد استفاده از آن ؟
سوربیتول یا همان گلوسیتول، نوعی الکل قندی می‌باشد که از احیای گلوکز تولید می‌شود.
همچنین این ماده در میوه‌هایی چون آلوسیاه، سیب، گلابی، هلو و… به طورر طبیعی وجود دارد. از این رو مصرف خوراکی آن بلامانع بوده و از آن در صنایع مختلفی از جمله صنایع غذایی و دارویی به وفور استفاده می شود.
در ادامه‌ی این مقاله به بررسی بیشتر خواص فیزیکی و شیمیایی سوربیتول به همراه کاربردهای آن در صنایع مختلف و قیمت خرید و فروش این ماده خواهیم پرداخت.

کاربرد سوربیتول

سوربیتول چیست؟

سوربیتول sorbitol، نوعی هیدروکربن با 6 گروه هیدروکسیل با فرمول مولکولی C6H14O6 و ساختار مایع و یا پودر سفید کریستالی شکل می باشد.
این ماده دارای طعمی شیرین به اندازه‌ی 60 درصد ساکارز و حدود یک سوم کالری است و به راحتی می تواند در بدن متابولیزه شود. تز این رو می توان به عنوان جایگزین قند در رژیم‌های غذایی از آن استفاده نمود.

خواص سوربیتول

  1. • حلالیت بالا در آب
  2. • مقاومت بالا در برابر حرارت
  3. • مقاومت بالا در محلول های اسیدی و بازی
  4. • نگهدارنده
  5. • کالری پایین در برابر شیرینی زیاد
  6. • جاذب رطوبت

خواص فیزیکی و شیمیایی سوربیتول در یک نگاه

  1. نام ماده سوربیتول
  2. نام های دیگر گلوسیتول، سوربیلاکس، الکل قندی، پلی ال
  3. فرمول مولکولی C6H14O6
  4. نام آیوپاک Hexane-123456-hexol
  5. جرم مولی 17/182 گرم بر مول
  6. شکل ظاهری پودر کریستالی سفیدرنگ، مایع
  7. طعم شیرین
  8. بو بدون بو
  9. دمای ذوب 94-96 درجه سانتی گراد
  10. دمای جوش 296 درجه سانتی گراد
  11. نقطه اشتعال 100 درجه سانتی گراد
  12. چگالی 489/1 گرم بر سانتی متر مکعب
  13. انحلال پذیری در آب زیاد
  14. انحلال پذیری در الکل کم

انواع سوربیتول

سوربیتول در بازار به دو صورت مایع و جامد ( به صورت پودر، گراتنول، پرک) عرضه می شود که هر یک از آنها کاربردهای ویژه‌ای دارد.

سوربیتول مایع

این نوع سوربیتول که گرید خوراکی آن با نام E420 شناخته شده است، مایعی بی رنگ یا زرد کم رنگ و بدون بو با مزه‌ای شیرین می باشد.
وزن مخصوص این ماده حدود 285.1 و غلظت آن 70 درصد می باشد.
سوربیتول مایع را می توان به صورت ماده خشک شده‌ی غلیظی بدون هیچ گونه تغییر رنگ، تغلیظ نمود چرا که این ماده فاقد قندهای احیاکننده می باشد.

پودر سوربیتول

نوع جامد سوربیتول به صورت پودر سفیدرنگی بوده که جانشین ساکارز شده و به عنوان ملین و در صنایع دارویی کاربرد فراوانی دارد.

روش تولید سوربیتول

سوربیتول به طور طبیعی در برخی میوه‌ها مانند هلو، آلو، سیب و… به میزان کمی وجود دارد ولی این مقدار پاسخگوی نیازها نمی باشد و روشی مقرون به صرفه نیست. بنابراین در صنعت از واکنش کاهش گلوکز ( هیدروژناسیون کاتالیزوری گلوکز) که طی آن گروه آلدهید به گروه هیدروکسیل تبدیل می شود، می توان سوربیتول را تولید کرد. طی این واکنش، از NADH به عنوان کاتالیزگر استفاده می شود.
جهت انجام این واکنش، در ابتدا محلول 50 درصد دکستروز را با استفاده از آب تقطیر شده گرم تهیه نموده و با یک پارت پودر نیکل و چهار پارت خاک رس، توسط مخلوط کن، مخلوط می کنند و محلول حاصل را به یک راکتور پیوسته‌ی تحت فشار 125-100 اتمسفر و دمای بین 210-120 درجه سانتی گراد برای مدت زمان حدود 1 تا 2 دقیقه وارد می کنند.
سپس محصول به دست آمده را به مرحله‌ی شستشو انتقال داده و هیدروژن اضافی به منظور فشرده سازی مجدد به جریان می افتد.
پس از آن، مایع خارج شده از راکتور را فیلتر نموده و کاتالیست جدا شده جهت مصرف مجدد، اصلاح و احیا می شود و محلول حاصل از فیلترسازی را از میان رزین‌های کاتیونی و آنیونی عبور می دهند تا یون های فلزی جذب شوند و محلولی خالص به دست آید.
سپس این محلول را با کمک کربن فعال رنگبری و مجددا فیلتر می کنند و در نهایت در درجه حرارت 95 درجه سانتی گراد محلول حاصل را تغلیظ نموده و به سوربیتول 70 درصد تبدیل می کنند.

کاربرد سوربیتول | موارد استفاده پودر سوربیتول

مهم ترین کاربرد سوربیتول شامل موارد زیر است.

کاربرد سوربیتول در صنایع غذایی / سوریتول خوراکی

همانطور که پیش تر گفتیم، سوربیتول طعم شیرینی دارد، بنابراین در صنایع غذایی می توان از آن به عنوان شیرین کننده و رقیق کننده مواد غذایی چون شیرینی ها، انواع کیک و شکلات، پاستیل، انواع دسرهای منجمد، تولید نوشیدنی‌هایی مانند انواع آب میوه‌ها، نوشابه‌های رژیمی ( به دلیل پایین بودن کالری سوربیتول) استفاده کرد.
یک از کاربردهای سوربیتول در صنایع خوراکی به عنوان ماده ای شیرین کننده کم کالری در بستنی می باشد.

کاربرد سوربیتول در صنایع آرایشی و بهداشتی

پودر سوربیتول برای پوست
افزایش سن می تواند سبب کاهش قدرت پوست در حفظ رطوبت و در نتیجه خشکی و ایجاد چین و چروک پوست شود.
با توجه به اینکه سوربیتول می تواند نقش مهمی در حفظ رطوبت داشته باشد، از آن می توان در محصولات مراقبت پوستی مانند انواع مرطوب کننده‌ها، صابون‌های حمام، بسیاری از شوینده‌ها و پاک کننده‌ها جهت جلوگیری از خشکی پوست استفاده نمود.
همچنین این ماده برای پوست های حساس بسیار مناسب می باشد و سبب حفظ رطوبت و شادابی پوست می گردد.

کاربرد سوربیتول برای پوست

تولید ژل
سوربیتول به دلیل دارا بودن یک ضریب شکست، که مناسب فرمولاسیون محصولات شفاف می باشد، در تولید انواع ژل های آرایشی شفاف مورد استفاده قرار می گیرد.

تولید انواع رژلب و بالم لب
دو مورد از مهمترین ویژگی‌های سوربیتول که سبب کاربرد فراوان آن در تولید انواع رژلب و بالم لب شده است، حفظ و تامین رطوبت و طعم شیرین این ماده می باشد.

تولید خمیردندان
طبق نظریه سازمان غذا و داروی آمریکا، سوربیتول نوعی قند مفید برای سلامت دندان‌ها و دهان شناخته شده است. چرا که این ماده می تواند سبب پیشگیری از رشد باکتری های دهان که سبب پوسیدگی دندان ها می شود و خنثی نمودن میزان اسیدیته پلاک دندان‌ها و ترمیم مینای دندان‌ها شده و از این طریق به حفظ سلامت و جلوگیری از پوسیدگی دندان‌ها کمک می کند.

کاربرد سوربیتول در صنایع دارویی و پزشکی

پودر سوربیتول برای لاغری

سوربیتول طعمی شیرین دارد و به سرعت می تواند سبب رفع گرسنگی شود در حالی که کالری کمی دارد ( حدود یک سوم ساکارز کالری دارد) بنابراین می تواند سبب لاغری شود.
ولی باید توجه شود که مصرف بیش از حد این ماده می تواند نتیجه‌ای معکوس در پی داشته باشد.

کاربرد سوربیتول برای یبوست

یکی از کاربردهای عمده‌ی سوربیتول در داروسازی، تولید داروهای ضد یبوست می باشد چرا که این ماده با رساندن آب به روده‌ی بزرگ و تحریک حرکات آن، به عنوان یک ملین عمل کرده و مانع از بروز یبوست می شود. الیته توجه شود که مصرف این ماده بدون تجویز پزشک توصیه نمی شود. ولی می توان با مصرف بسیاری از میوه های خشک مانند آلو و کشمکش به مقادیر طبیعی این ماده دست یافت.

کاهش قند خون

کالری موجود در سوربیتول به صورت کربوهیدرات می باشد در نتیجه می تواند به آرامی مقداری از آن توسط روده‌ی کوچک جذب شود و باقی مانده‌ی آن وارد روده‌ی بزرگ می شود. که در این صورت ترشح انسولین کاهش یافته و موجب کاهش سطح گلوکز خون و یا کاهش قند خون خواهد شد.

کاربرد سوربیتول برای دیابت

سوربیتول دارای شاخص قند پایینی می باشد. از این رو برای افراد دیابتیک مفید است. جهت اثبات این موضوع، یک مطالعه‌ی حیوانی روی موش های آزمایشگاهی انجام شد که نشان داد، موش‌ها، پس از مصرف سوربیتول دچار کاهش وزنو همچنین کاهش سطح گلوکز خون و تحمل گلوکزی بالا شدند.

کاربرد سوربیتول در مسمومیت

یکی از کاربردهای سوربیتول در تولید مواد دارویی، تولید شارکول سوربیتول می باشد که ماده ای جاذب در مسمومیت های خوراکی عمدی می باشد و از پیشرفت مسمومیت های غذایی در همان دقایق اول، جلوگیری می نماید که می تواند سبب بروز استفراغ شود.

کاربرد سوربیتول برای کبد / قرص سوربیتول برای کبد / پودر سوربیتول برای کبد

دوزهای متوسط سوربیتول پس از رسیدن به کبد، تبدیل به گلوکز و گلیکوژن شده و در بدن به طور کامل متابولیزه خواهد شد.
همچنین بدنسازها جهت پاکسازی کبد، پس از مصرف دوره های داروهای استروئیدی از پودر سوربیتول استفاده می کنند.
از دیگر مزایای سوربیتول برای کبد، می توان به تشخیص میزان جریان خون کبد نیز اشاره کرد.

کاربرد سوربیتول در درمان هیپرکالمی
هیپرکالمی نوعی عارضه بر اثر افزایش پتاسیم خون می باشد که جهت درمان آن، از سوربیتول و رزین تبادل یونی سدیم پلی استایرن سولفونات استفاده می شود که در آن، رزین، یون های سدیم را با یون های پتاسیم در روده مبادله می کند و سوربیتول به از بین بردن آن کمک می کند.

از دیگر کاربردهای سوربیتول در صنایع دارویی می توان به تولید کپسول‌های ژله‌ای به دلیل خاصیت شکل پذیری بالا، شربت های سرفه به منظور ایجاد طعم شیرین و جلوگیری از فاسد شدن آن، داروهای ویتامین C، تولید انواع قرص‌ها به دلیل سرعت انحلال پذیری بالای آن در آب و مقاومت بالای آن در برابر ضربه ( به راحتی خرد نمی شوند)، بهبود طعم آنتی هیستامین‌ها، باربیتوریک‌ها و آلکالوئیدها اشاره کرد.

سایر کاربرد سوربیتول

سایر کاربرد سوربیتول عبارتند از :

  1. § خوراک دام و طیور
  2. § ساخت سورفکتانت غیر یونی
  3. § به عنوان آرام کننده در سیگارها و تنباکوها
  4. § تفکیک یون های فلزی و استفاده در گالوانیزاسیون و سیاه قلم آلومینیوم
  5. § از مخلوط سوربیتول و نیترات پتاسیم به عنوان سوخت جامد موشک آماتور استفاده می شود.
  6. § پلی ال های مبتنی بر سوربیتول در تولید فوم پلی اورتان برای صنعت ساختمان استفاده می شود.

عوارض و خطرات سوربیتول | عوارض پودر سوربیتول

طبق گزارش کمیته علمی اتحادیه اروپا در ارتباط با مواد غذایی، مصرف بیش از 50 گرم سوربیتول در روز می تواند منجر به اسهال شود چرا که سوربیتول ماده ای ملین بوده و در داروها، جهت درمان یبوست از آنها استفاده می شود.
به طور کلی می توان گفت این ماده در لیست مواد بی خطر سازمان غذا و دارو FDA قرار گرفته است و مصرف آن تا حدود 7 درصد غذاها مجاز می باشد.
ولی در برخی مصارف دارویی ممکن است عوارضی مانند درد یا سوزش، گرفتگی و یا گاز معده، خشکی دهان، اسهال و… ایجاد کند که در این صورت باید مصرف آن را قطع نموده و به پزشک خود مراجعه کنید.

قیمت خرید و فروش سوربیتول

با توجه به اینکه سوربیتول ماده ای با طعم شیرین می باشد، کاربرد فراوانی در صنایع غذایی و دارویی دارد در نتیجه میزان تقاضا برای این ماده بسیار زیاد است.
قیمت سوربیتول با توجه به نوع آن که پودری یا مایع باشد، شرکت تولید کننده، گرید آن، حجم خرید و دیگر فاکتورها تعیین می شود.
جهت خرید این ماده می توان هم به صورت حضوری و هم به صورت اینترنتی از فروشگاه‌های معابر اقدام کرد.

 

امتیاز دهید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *